Burada akıllara şu soru gelmektedir. Acaba, iş başında Hakkı paşa hükümeti olmayıp da başka bir hükümet olsaydı, İtalya’yı bu işgal fikrinden vazgeçirebilir miydi? İtalya Trablusgarp da ki emellerinin son safhası olan işgalden vazgeçemezdi. Ancak belki kuvvetli bir hükümet olsaydı ve alınan tedbirler bu derece zayıf kalmasaydı, partiler birbirinin kuyusunu kazmakla meşgul olmasalardı ve memleket nifak içinde bulunmasaydı işgal daha ileriki bir tarihe kalabilirdi. Yani İtalya şu veya bu şekilde Trablusgarp’a yerleşmeyi planlamıştı. Ama bu hükümet işgal tarihinin 29 Eylül 1911 olmasını hazırladı. İtalya Türkiye’ye karşı silahlı mücadeleye girerken hedefinin sadece Libya’yı işgal etmek olduğunu ve ayrıca savaşı bu topraklardan ve bu toprakları ilgilendiren denizlerden ileri götürmeyeceğini ilan etmiş ancak sözünde durmamıştır. Savaş için tüm deniz kuvvetlerini seferber etmiş olmasına rağmen hiçbir yerden kesin başarı elde edememiştir.

Sadrazam Hakkı paşa İtalyan notasını aldıktan sonra kendi tedbirsizliğini itiraf eden şu sözleri söylemişti. “Eski zamanlarda benim vaziyetime düşen sadrazamların kafasını padişahlar binek taşında kestirirlerdi; ben o haldeyim” Hakkı Paşa hükümetinin savaş öncesi yaptığı en büyük hatalardan biride İtalyanların isteği üzerine Trablusgarp da vali ve komutan olarak İbrahim Paşa yı görevden almasıydı. İbrahim Paşa Trablusgarp da Osmanlı menfaatlerini koruduğu için İtalyanlar hep ondan şikayetçi olmuşlardı. Buradan alınması için Osmanlı hükümetine sürekli baskı yapmışlardır. İbrahim Paşa yerine tayin edilen Bekir Sami Bey ise nedense hemen Trablusgarp’a gitmedi. Ancak savaş başladıktan sonra gidebildi. Savaş başlayıncaya kadar Trablusgarp valisiz ve komutansız bırakılmıştı. Trablusgarp savunmasız işgale açıktı. Hakkı Paşanın İtalyan niyetlerinden habersiz olduğunu söyleyemeyiz. O halde Hakkı Paşa neden İtalyan niyetlerini bildiği halde Trablusgarp da bir tedbir almadı. Üstelik burada bulunan muntazam askeri birliklerden dört tabur çekilerek Yemen’e sevk edildi. Abdülhamit devrinde kuloğullarından oluşan hamidiye taburları dağıtıldı.Burada İtalyan isteklerine karşı Osmanlı hükümetini koruyan vali ve komutan İbrahim Paşa neden görevden alındı? Yerine tayin edilen Bekir Sami Bey neden savaş başlayana kadar görevine gitmedi? Trablusgarp neden savaş öncesi askersiz, cephanesiz, idarecisiz bırakıldı?

Hakkı Paşa İtalyanlarla iyi geçinirse ve dostluk münasebetlerini sürdürürse İtalyanların sebepsiz yere Trablusgarp’a saldırmayacaklarını düşünüyordu. Bunun içinde onları Trablusgarp da ekonomik yönden tatmin etmeye çalışıyordu. Fakat Hakkı Paşa ekonomik imtiyazların tümüde İtalya ya verilirse İtalya’nın işgalden vazgeçemeyeceğini çünkü bunun çok önceden planlandığını bu konuda kesin kararlı olduğunu anlayamamıştı Trablusgarp da savaş öncesi Osmanlı hükümetinin yanlış hareket ettiği İtalyanlarca da itiraf ediliyordu. İtalyanlar İttihat ve Terakki’nin Trablusgarp da yerli halk arasında İtalya aleyhine propaganda yaptıklarını fakat bu propagandaya paralel olarak askeri hazırlıklarını kuvvetlendiremediklerini bilakis buradan devletin ihtiyacı olan diğer bölgelere asker çektiklerini ifade ediyordu. İtalya’nın Osmanlıya alışılmamış tarzda savaş açması Osmanlı da bir şaşkınlık ve panik havası yaratmıştı. İttihat ve Terakki’ye karşı olanlar onun Trablusgarp ‘da ki yanlış politikasının savaşa yol açtığını ve savaşın Osmanlı devletine değil İttihat ve Terakki’ ye açılmış olduğunu söylüyorlardı oysa İtalyanlar da İttihat ve Terakki’den umduklarını bulamadıklarını söylüyorlardı.

Hakkı paşa ültimatomu alınca büyük bir ümitsizliğe kapılıp istifa etmek zorunda kalmıştı. Savaş patlak verdikten sonra İttihat ve Terakki cemiyetinin nüfuzu hızla azalmaya başladı. İtalyan saldırısı Avrupa’nın Türkiye’yi yalnız bırakması onun Türkiye’de ki Meşrutiyet yönetimine olumlu tavır takınmaması olarak yorumlanıyordu. Osmanlı hükümeti o kadar güç ve çaresiz durumdaydı ki açıktan hiçbir şey yapacak durumda görülmüyordu.

Osmanlılarla Fransızların ilk irtibatı,Mohaç Savaşı öncesinde Şarlken’e esir düşen Fransa Kralı I.Fransuva’nın,Kanuni’den yardım istemesi ile kurulmuştu.Kanuni,bu olayı Avrupa siyasetine aktif olarak karışmak ve Fransa’yı kendi yanına çekerek “Avrupa Hristıyan birliğini” bozmak için kullanmak istedi.Bu nedenle Fransa’ya şevkat gösterdi,sevecen davrandı.

Ancak,Mohaç zaferi’nden sonra zor duruma düşen Avrupa devletleri,bunun sebebi olarak Fransa Kralını görüyorlardı.Hristıyan Dünyasının kendisi ne cephe almasından çekinen Fransa,iki yüzlü bir politika geliştirdi.Bir yandan Avrupa ile iyi ilişkiler geliştirmeye çalışırken,diğer yanda Osmanlılarla da olan ilişkilerini kuvvetlendirmeye çalıştı.

Mohaç’tan sonra kuvvetlenen dostluk ortamı ile Osmanlılar,1535’te Fransızlarla Adli ve Ticari ayrıcalıklar tanıyan bir antlaşma imzaladılar: Buna, “İmtiyazat-ı Mahsusa ve Kapütilasyon” dendi.

Buna göre : a-Fransız gemileri ve tüccarları Osmanlı sularında serbestçe dolaşabilecekler,

b-Fransız tüccarlar,diğer milletlerin tüccarlarından daha az vergi ödeyecekler,

c-Osmanlı ülkesinde Fransız yargıç ve tercüman bulundurulacaktı.

d-Antlaşma iki hükümdarın sağlığı süresince geçerli olacak,yeni hükümdarlar isterlerse devam ettirilebileceklerdi.

İlk zamanlarda Osmanlılar da Fransız sularında aynı haklara sahiptiler.Ancak,daha sonraki padişahların gevşek ve hesapsız tutumları,Avrupa devletlerine verilen yeni imtiyazlar,ve en önemlisi 1740’dan sonra sürekli ve geniş kapsamlı hale getirilmesi devletin başına büyük dertler açtı.

Osmanlı ekonomisini kemiren,çökerten,dışa bağımlı hale getiren faktörlerin başında gelen Kapütilasyonlar,M.Kemal ATATÜRK tarafından 1923’de Lozan antlaşması ile kaldırılmıştır.

Denizlerdeki Faaliyetler.

Rodos’un Fethi.1522.Fatih zamanında alınamayan Rodos,Belgrad’ın fethinden sonra alındı.Yapılan antlaşma ile St.Jean Şövalyelerinin adadan ayrılmalarına müsaade edildi.

Barbaros’un Osmanlı Hizmetine girmesi.1533.Tunus’da bir kaleyi üs yaparak kardeşi ile birlikte korsanlığa başlayan Barbaros,Trablusgarb ve Cezayir’i ele geçirerek orada bir Türk Sultanlığı kurdular.İspanyollarla yapılan bir savaşta Oruç Reis şehit olunca yalnız kalan Barbaros,Yavuz Selim’den yardım istedi.Yavuz,onu emirlik beratı ile hizmetine aldı.1516.

Kanuni sultan olunca Barbaros’u Istanbul’a çağırdı.Kaptan-ı Deryalığa getirdi.Cezayir bir Beylerbeylik haline getirilerek,Barbaros’un yönetimine bırakıldı.1533.

Preveze Deniz Savaşı.1538.Andrea Doria yönetimindeki Haçlı donanması,Barbaros tarafından yenilgiye uğratıldı.Böylece Akdenizdeki üstünlük sona erdi.Venedik,Mora ve Dalmaçya kıyılarını Osmanlılara terk etti.Ayrıca savaş tazminatı ödedi.

Hind Deniz Seferleri.1538-1551.

Nedenleri : a-Portekizlilerin Hindistan’a ulaşması ile Osmanlıların elindeki Baharat Yolu’nun önemini yitirmesi.

b-Osmanlıların Akdeniz ticaretini yeniden canlandırmak istemeleri.

c-Hindistan’daki müslüman Gücerat Sultanlığı’nın Osmanlılardan yardım istemesi.

Dört sefer yapıldı.Sefere katılan kaptanlar:Hadım Süleyman Paşa,Piri Reis,Murat Reis ve Seydi Ali Reis’dir.

Sonuç : a-Gücerat Sultanlığı Portekizliler ile anlaştığı için Osmanlılar,Hindistan’da tutunamadı.

b-Osmanlı Donanması’nın okyanus şartlarına uygun olmadığı anlaşıldı.

c-Seferlere gereken önem verilmedi.

d-Aden,Maskat ve Habeşistan alındı.

Fransa’ya Yardım.1543.Fransa,Nis’i almak için Osmanlılardan yardım istedi.Barbaros komutasındaki donanma ile Nis alındı.Ancak Fransa kralı I.Fransuva,Şarlken ile anlaşıp Osmanlılara karşı tavır alınca,buna kızan Barbaros da Tulon’u işgal etti.

Trablusgarb’ın Fethi.1551.Turgut Reis,Trablusgarb’ı St.Jean Şövalyelerinden alarak buranın Beylerbeyi oldu.

Cerbe Savaşı ve Cerbe adası’nın Fethi.1559.Turgut Reis ve Piyale Paşa,Andrea Doria’ya karşı kazandıkları zaferle bu ada’yı aldılar.Bu zafer, Preveze’den sonra Akdeniz’de kazanılan en önemli zaferdir.Böylece Batı Akdeniz üstünlüğü Osmanlılara geçti.

Malta Kuşatması.1565.Piyale Paşa komutasındaki bir donanma ile Malta kuşatıldı.Yardıma gelenTurgut Reis şehit düşünce kuşatma kalktı.

Yükselme Dönemi.

-Osmanlı-Avusturya ilişkileri,Osmanlı-Macar ilişkilerinin sonunda gelişme göstermiştir.

-Yükselme dönemi’nde Kanuni Sultan Süleyman’ın taht’a geçişini kutlamayan ve düşmanca tavırlar içinde bulunan Macarlara ilişkilerin boyutunu belirlemek üzere Behram Çavuş elçi olarak gönderilmiştir.Ancak Osmanlı elçisi Macarlar tarafından öldürülünce;Kanuni sefere çıktı.1521’de-karadan ve nehirden yapılan kuşatma sonucunda-Belgrat alındı. Belgrat’ın fethi,durumu başka boyutlara getirdi.Macar Kralı II.Lui,Avusturya arşüdikası Ferdinat ile Kutsal Roma Germen İmparatoru Şarlken’den yardım istedi.Aralarında yakın akrabalık ilişkileri vardı.1526’da yapılan Mohaç Savaşı sonunda Macar Kralı II.Lui öldü.Budin ele geçti.

-Bu arada Kutsal Roma Germen İmp.u Şarlken tarafından esir edilmiş olan Fransa kralı I.Fransuva da kurtarıldı.Kanuni Fransuva’yı kurtarırken Avrupa Hristıyan birliğini bölmek;Fransa’yı yanına çekerek,onu koruma amacıyla Avrupa siyase tinde söz sahibi olmayı amaçlıyordu.

-Mohaç savaşı’ndan sonra,ilişkiler Osmanlı-Avusturya ilişkilerine döndü.Akrabalık nedeniyle Avusturya Arşüdikası Ferdinant Macaristan topraklarının kendisine ait olduğu iddiasıyla Macaristana saldırılarına başladı.Bu nedenle Kanuni 1529’da I.Viyana Kuşatması’nı gerçekleştirdi.Ancak hazırlıksız olunması ve kış bastırması nedenleriyle kuşatmadan sonuç alınamadı.

-1532’de çıkılan Alman Seferi sırasında üstünlük sağlanmış olmasına rağmen,Doğu’da İran sınırında yaşanan sorunlar nedeniyle İran’a bir sefer yapmak gerekince 1533’de Istanbul(İbrahim Paşa) Antlaşması yapıldı.Buna göre:

a)Avusturya Arşüdikası Osmanlı Sadrazamına eşit olacaktı.

b)Avusturya vergi verecekti.

c)Avusturya Macaristan üzerindeki isteklerinden vazgeçecekti.

-Bu antlaşma,Avusturya ile yapılan ilk antlaşmadır.

-Kanuni,ölümüne kadar (1566-Zigetvar seferi) Avusturya seferine birçok defa çıkmak zorunda kalmıştır.

Duraklama Dönemi.

-1593’te Avusturya’nın barışı bozması ile başlayan savaşlar 1606 Zitvatorok Antlaşması ile sona erdi.Bu savaşlar sırasında Avusturya ordusunda Rönesans’ın katkıları görüldü.Avusturya ile ilk defa bu savaşta Tüfek kullanıldı.Önce-

leri Osmanlıların karşısına çıkmaya cesaret edemeyen Avusturya kuvvetleri çoğu çatışmalarda Osmanlılara karşı üstün

geldiler.Bu nedenle 1596 Haçova Savaşı güçlükle kazanıldı.

1606 Zitvatorok Antlaşması’na göre:

1.Avusturya Arşüdikası protokolde Osmanlı Sultanına eşit duruma geldi.

2.Avusturya,elinde bulundurduğu Macar toprakları için ödediği vergiyi artık ödemeyecekti.(Böylece o topraklar Avusturya’

ya kesin olarak terkedilmiş oldu.)

3.Kanije,Eğri ve Estergon kaleleri Osmanlılarda kaldı.

Bu Antlaşma ile Osmanlılar,1533’den beri Avusturya’ya olan üstünlüklerini kaybettiler.

-Avusturya’nın Erdel üzerinde hak iddia etmesi üzerine Sadrazam Köprülü Fazıl Ahmet Paşa sefere çıktı.1662’de baş

layan savaşlar 1664 Vasvar Antlaşması ile sonuçlandı.Buna Göre:

1.Uyvar ve Novigrad Osmanlılara geçti.

2.Avusturya Erdel işlerine karışmayacaktı.

3.Avusturya savaş tazminatı ödeyecekti.

Bu savaşlar sırasında Fransa,Avusturya’ya asker yardımında bulunmuş,Osmanlı-Fransız dostluğu bozulmuştur.

-Avusturya İmparatoru I.Leopold’ün,Avusturya yönetimindeki Ortodoks ve Protestan Macarlara şiddetli baskı yaparak,

onları zorla Katolik yapmak istemesi üzerine,Macar Milliyetçilerinin lideri Tökeli İmre’nin önderliğinde isyan ettiler.

Tökeli İmre,Avusturya’ya karşı Osmanlılardan yardım istedi.

Osmanlılar,Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasında sefere çıktı.Viyana’yı kuşattı.1683.Tarihte II.Viyana Kuşatması adı verilen bu kuşatmada yardıma gelen Leh Kralı Jan Sobieski komutasındaki Haçlı Kuvvetle

ri,Kırım Hanı’nın kayıtsız davranması sonucunda Osmanlı ordusunu bozguna uğrattı.Kuşatma kaldırıldı.

II.Viyana’da yaşanan bozgun,1071 Malazgirt Zaferi ile başlayan Türk ilerleyişinin son noktası olmuştur.

Böylece Avrupa,Türk baskısı ve korkusundan kurtulmuş,örgütlenip;Türkleri Avrupa’dan,hatta Balkanlardan atmak için harekete geçmiştir.

Viyana bozgunundan sonra Avusturya,Lehistan,Venedik ve sonradan Rusya’nın katıldığı bir Kutsal İttifak oluştu-

ruldu.Bu ittifaka sembolik olarak Malta da katıldı.

-İttifak devletlerinin saldırıya geçmesiyle başlayan savaşta Osmanlılar ilk başta başarılı savunmalar  yaptılar.Ancak

Sadrazam Köprülü Fazıl Mustafa Paşa’nın Salankamen Savaşı’nda şehit olmasından sonra başarılı olamadılar.En

son olarak Avusturya’ya karşı alınan Zenta yenilgisi üzerine barış istediler.Bu arada Ruslar da Azak Kalesi’ni ele

geçirdi.

1699 Karlofça Antlaşması’na göre:

1.Avusturya’ya : Temeşvar ve Banat Yaylası dışında kalan Tüm Macaristan ve Erdel,

2.Lehistan’a     : Podolya ve Ukrayna,

3.Venedik’e      : Mora Yarımadası ve Dalmaçya Kıyıları,

4.Antlaşma 25 yıl sürecek;bunun denetimi de Avusturya’ya bırakılacaktı.

Önemi:-Osmanlılar ilk defa büyük miktarda toprak kaybetti,

-İlk kez birden fazla devletle antlaşma imzalandı.

Gerileme Dönemi.

-Osmanlıların Gerileme Dönemindeki politikası;Karlofça ve Istanbul Antlaşmaları ile Kaybettiği toprakları geri alma çabası olmuştur.

-Bu politika gereğince geliştirilen hareketlerden birisi de,Osmanlıların Karlofça’da Venediklilere verdiği Mora’yı 1715’

de almasıdır.

-Antlaşmanın çiğnendiğini ileri süren Avusturya,Osmanlılara karşıVenediklilerin yanında savaşa girdi.1716-1718 ara- sında geçen savaş sonunda 1718 Pasarofça Antlaşması yapıldı.

Buna göre:Banat Yaylası,Sırbistan’ın Kuzey kısımları ve Belgrad,Avusturya’ya bırakıldı.

Önemi:Belgrad’ın kaybı,Balkan topraklarının korunması konusunda endişeler getirdi.Osmanlı Devleti bu konuda geçici

tedbirler almak zorunda kaldı.Anadolu’dan Balkanlara Türkmenler götürülüp yerleştirildi.Türk nüfusu artırıldı.

Bu gelişmelerle Osmanlı devleti kaybettiği toprakları geri alamıyacağını anladı.Artık bundan böyle eldeki mevcut toprakla

rı koruma politikası güdecektir.

Öte yandan Osmanlı Devleti Avrupa’nın üstünlüğünü resmen kabul etti.Böylece Avrupa’dan yararlanılmaya karar verildi.

İlk defa Avrupa’ya pencere açıldı.”Lale Devri” yenilikleri denilen ilk batı kaynaklı yenilikler görüldü.

-Bir kara devleti olan Avusturya,denize ulaşmak istiyordu.Bunun için de en kısa yol,Osmanlıların elindeki Bosna-Hersek topraklarıydı.O sırada devam eden Osmanlı-Rus savaşı’nda,Ruslarla anlaşarak aniden Osmanlılara karşı saldırıya geçti. 1737.Savaşlara 1739 Belgrad Antlaşması ile son verildi.

Buna göre:1.Osmanlılar Pasarofça ile kaybettiği toprakları Avusturya’dan geri aldı.

2.Tuna ve Sava iki ülke arasında sınır kabul edildi.

Bu antlaşma ile Osmanlılar,batıda son defa toprak kazanmıştır.Böylece batıda imzalanan son kazançlı antlaşmadır.

Belgrad antlaşmasında Fransızlar,Osmanlılar lehinde aracılık yaptıkları için onlara 1740 Kapütilasyonları verilmiştir.

-Avusturya,Ruslarla gizlice anlaşarak Osmanlılara savaş açtı.1787.Osmanlı Devletini bu güç durumdan 1789 Fransız İhtilali kurtardı.İhtilalin getirdiği milliyetçilik fikirlerinin ülkesindeki azınlıkları etkileyeceği endişesi ile Avusturya barış istedi.Yapılan 1791 Ziştovi Antlaşması’na göre:Avusturya savaş sırasında aldığı yerleri geri vererek,savaş öncesi

sınırlara dönüldü.